De klok gaat een uur terug: moeten we de wintertijd voorgoed houden?
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok een uur achteruit. Dat betekent een langere nacht, eerder licht in de ochtend en eerder donker in de avond. Maar wat doet de klokwisseling met onze slaap en ons dagelijkse ritme? En waarom kiezen we niet gewoon voor één vaste tijd?
Om drie uur ’s nachts gaat de klok terug naar twee uur.
Voor de een voelt het als een klein cadeau: een uur extra in bed. Voor de ander begint de zondag vooral opvallend vroeg, omdat het lichaam nog volgens de oude tijd wakker wordt. De wekker is eenvoudig te verzetten, maar onze biologische klok volgt niet altijd onmiddellijk.
Daarmee keert ook de discussie terug die ieder voorjaar en najaar oplaait. Heeft het verzetten van de klok nog voldoende voordelen? En als we ermee stoppen, welke tijd kunnen we dan het beste houden?
Een uur extra in de nacht is niet automatisch extra slaap
Wie op de gebruikelijke tijd naar bed gaat en zondag volgens de nieuwe klok opstaat, heeft in theorie een uur langer om te slapen. Toch benut niet iedereen dat extra uur. Je lichaam kan wakker worden op het moment dat het gewend is, ook als de klok ineens een ander tijdstip aangeeft.
Ben je normaal om zeven uur wakker, dan kun je zondag al om zes uur klaarwakker zijn. Hetzelfde gebeurt aan het einde van de dag: wanneer de klok tien uur aanwijst, voelt dat aanvankelijk mogelijk als elf uur. Daardoor kun je eerder slaperig worden.
Ook bij jonge kinderen kan de omschakeling merkbaar zijn. Hun vertrouwde momenten voor eten, slapen en wakker worden schuiven niet vanzelf mee. Het gevolg kan zijn dat de dag tijdelijk vroeger begint dan ouders zouden willen.
Onze biologische klok kijkt vooral naar licht
Het lichaam heeft een intern ritme van ongeveer 24 uur. Dat helpt onder meer bepalen wanneer we wakker en alert zijn en wanneer we slaperig worden. Daglicht is een belangrijk signaal waarmee dit ritme zich dagelijks afstemt.
Licht in de ochtend helpt het lichaam de dag te beginnen. Veel licht laat op de avond kan het slaapritme juist naar achteren verschuiven. De verhouding tussen daglicht, werktijden, school en bedtijd is daarom belangrijker dan alleen het getal op de klok.
De klok verzetten maakt de dag niet langer
Wintertijd en zomertijd veranderen niets aan het aantal uren daglicht. Ze bepalen op welk tijdstip we dat licht ervaren. Bij wintertijd komen zonsopkomst en zonsondergang volgens de klok een uur eerder dan bij zomertijd.
Waarom verzetten we de klok eigenlijk?
Zomertijd verschuift het daglicht naar een later moment op de klok. Daardoor blijft het in de zomer ’s avonds langer licht tijdens de uren waarin veel mensen vrij zijn. Dat is prettig voor buitenactiviteiten, sport en recreatie.
Energiebesparing speelde bij de invoering in verschillende Europese landen een rol. Wanneer het ’s avonds langer licht is, hoeft de verlichting later aan. Nederland voerde de zomertijd in 1977 in om aan te sluiten bij de buurlanden.
Inmiddels zijn de omschakelmomenten Europees geregeld. Die gezamenlijke afspraken zijn praktisch voor internationaal vervoer, handel en afspraken over de grens. Wat we meestal wintertijd noemen, is officieel onze standaardtijd: de Centraal-Europese Tijd.
De voordelen en nadelen van blijven wisselen
Het huidige systeem combineert lichte zomeravonden met winterochtenden waarop de zon volgens de klok minder laat opkomt dan bij permanente zomertijd. Voorstanders vinden dat een bruikbare verdeling van het beschikbare daglicht over het jaar.
Daar staat tegenover dat iedereen zich twee keer per jaar moet aanpassen. Dat kan tijdelijk doorwerken in slaap, eetmomenten en concentratie. De omvang van die gevolgen verschilt: sommige mensen merken nauwelijks iets, anderen hebben meer moeite met de overgang.
Waarom het voorjaar meestal lastiger is
De overgang in oktober is niet hetzelfde als die in maart. In het voorjaar gaat de klok vooruit en verdwijnt er een uur uit de nacht. Wie op dezelfde tijd moet opstaan, heeft dan minder gelegenheid om te slapen.
Volgens het RIVM slapen mensen vooral na de overgang naar zomertijd korter. Ook zijn er in onderzoek meer hartinfarcten waargenomen direct na die voorjaarswisseling. Dat betekent niet dat iedere klokwisseling voor iedereen een groot gezondheidsrisico vormt. Wel laat het zien dat slaap en ritme een serieuze plaats verdienen in de afweging.
Die bevindingen over het voorjaar mogen bovendien niet zomaar worden toegeschreven aan de overgang naar wintertijd. In oktober krijgen we juist een uur terug, al kan ook deze verandering het vertrouwde ritme tijdelijk verstoren.
Permanent wintertijd of permanent zomertijd?
Het hele jaar wintertijd
De ochtend begint volgens de klok eerder met daglicht dan bij permanente zomertijd. Dat sluit beter aan bij de biologische klok. Slaapdeskundigen zien permanente standaardtijd daarom als de gunstigste keuze van de twee.
De keerzijde: in de zomer komt de zon een uur eerder op en gaat deze een uur eerder onder dan we nu gewend zijn. De vertrouwde lange zomeravonden worden dus korter.
Het hele jaar zomertijd
Het avondlicht valt het hele jaar een uur later dan bij wintertijd. Dat kan aantrekkelijk zijn voor wie na werk of school nog graag buiten is.
De keerzijde: ook de zonsopkomst schuift een uur op. Vooral in december en januari zouden veel mensen een groter deel van hun ochtend in het donker doorbrengen.
Het nadeel van zomertijd wordt in de winter zichtbaar
Permanente zomertijd klinkt aantrekkelijk wanneer je denkt aan lange avonden op het terras. Maar dezelfde instelling geldt dan ook op de kortste dagen van het jaar.
Waar de zon bij wintertijd rond 08.45 uur opkomt, zou dat bij permanente zomertijd rond 09.45 uur zijn. Het precieze tijdstip hangt af van de plaats en de datum, maar het verschil blijft een uur. Veel scholieren en werkenden zijn dan al geruime tijd aan hun dag begonnen voordat de zon opkomt.
Daarvoor krijgen we later middaglicht terug. Een lange zomeravond ontstaat er niet door: de winterdag blijft even kort. De keuze gaat om de verdeling van schaarse lichte uren over de ochtend en de middag.
| Keuze | Belangrijk voordeel | Belangrijk nadeel |
|---|---|---|
| Blijven wisselen | Lichte zomeravonden en minder late zonsopkomst in de winter dan bij permanente zomertijd. | Twee keer per jaar aanpassen aan een ander tijdschema. |
| Permanent wintertijd | Betere aansluiting bij de biologische klok. | In de zomer eerder licht in de ochtend en eerder donker in de avond. |
| Permanent zomertijd | Het hele jaar later avondlicht. | Zeer late zonsopkomst op donkere winterdagen. |
Waarom is de klokwisseling nog niet afgeschaft?
De Europese Commissie stelde in 2018 voor om de verplichte klokwisselingen te beëindigen. Het Europees Parlement sprak zich in 2019 eveneens uit voor afschaffing. Toch is er nog geen definitieve Europese afspraak die het bestaande systeem vervangt.
Afschaffen betekent namelijk ook kiezen wat ervoor terugkomt. Wanneer buurlanden verschillende keuzes maken, kunnen nieuwe tijdsverschillen ontstaan. Dat vraagt om afstemming, onder meer vanwege grensverkeer en internationale dienstregelingen.
Volgens een actuele toelichting van de Finse regering loopt in 2026 een Europees onderzoek naar de gevolgen van de klokwisselingen. De resultaten worden eind dit jaar verwacht. Zolang de huidige Europese richtlijn geldt, kunnen lidstaten de regeling niet zelfstandig beëindigen. Een definitieve datum voor de laatste klokwisseling is er nog niet.
Zo help je je ritme door de overgang
Voor de meeste mensen vraagt de wintertijd vooral om een korte aanpassing. Deze gewoonten kunnen helpen:
- Houd vaste tijden aan. Probeer na de omschakeling regelmatig op te staan, te eten en naar bed te gaan.
- Verschuif zo nodig in kleine stapjes. Wie gevoelig is voor veranderingen kan vaste momenten geleidelijk naar het nieuwe schema brengen.
- Ga overdag naar buiten. Daglicht helpt het lichaam om dag en nacht te onderscheiden.
- Maak de avond rustiger. Verminder fel licht richting bedtijd als inslapen lastig is.
- Houd het bij te vroeg wakker worden rustig. Wil je nog verder slapen, houd de omgeving dan donker en vermijd direct fel licht.
- Geef kinderen tijd om te wennen. Een vertrouwde bedtijdroutine en geleidelijke verschuiving van vaste momenten kunnen de overgang overzichtelijker maken.
Welke tijd kunnen we het beste houden?
Als slaap en gezondheid de doorslag geven, is permanente wintertijd de best onderbouwde keuze van de twee. Het RIVM concludeerde op basis van literatuuronderzoek dat het voor de volksgezondheid gunstiger is om het hele jaar standaardtijd aan te houden dan permanente zomertijd. Ook de American Academy of Sleep Medicine pleit voor permanente standaardtijd.
De voorkeur voor lichte zomeravonden blijft begrijpelijk. Een besluit vraagt daarom om een afweging tussen gezondheid, vrije tijd en praktische afspraken met buurlanden. Daarbij hoort ook het minder aantrekkelijke deel van iedere keuze: vroegere zomeravonden bij wintertijd, of donkere winterochtenden bij zomertijd.
Dit weekend krijgen we voorlopig opnieuw een uur terug. Of dat ook extra slaap oplevert, hangt vooral af van ons eigen ritme.